You are here

Glossary

Chemical Terms
Chemische stof

Algemeen gebruikte benaming voor chemische elementen, verbindingen en mengsels van verbindingen en elementen.

Chemisch agens

Deze term wordt gebruikt in de basiswetgeving inzake veiligheid en gezondheid op het werk (VGW):
 “'Chemical agent` means any chemical element or compound, on its own or admixed, as it occurs in the natural state or as produced, used or released, including release as waste, by any work activity, whether or not produced intentionally and whether or not placed on the market;"

Voorwerp

An object which during production is given a special shape, surface or design which determines its function to a greater degree than does its chemical composition.

Typische voorbeelden zijn: banden, plastic meubilair, elektronische toestellen, op chemische vezels gebaseerd textiel, kabels.

Chemisch product
Een product bestaande uit een of meer chemische stoffen of verbindingen. De functie van een product wordt in grote mate bepaald door zijn chemische samenstelling.
Typische voorbeelden zijn: lijmen, verven, inkten, ontsmettingsmiddelen, biociden, weekmakers, siliconen, vuurwerk, smeeroliën, etc.
Verbinding

Een chemische verbinding bestaande uit twee of meer chemische elementen.

Gevaarlijke stof (‘dangerous substance’, zie ook ‘hazardous substance’)

De indeling van gevaarlijke stoffen is gebaseerd op categorieën die in de CLP-richtlijn zijn gedefinieerd. Deze categorieën omvatten fysische gevaren (ontplofbaar, ontvlambaar, instabiel, etc.), gezondheidsgevaren (alle aspecten van korte- en langetermijngezondheidsschade) en milieugevaren (aquatische omgeving, etc.).

Stofdeeltjes

Solid particles of a substance or mixture suspended in a gas (usually air).

Rook

De term "rook" heeft met name betrekking op fijne vaste deeltjes die in de lucht zweven, vaak gegenereerd door verdamping van smeltende stoffen (bijv. lasrook of rubberrook).

Gas

Gas is een stof die: 
(i) bij 50° C een dampspanning heeft van meer dan 300 kPa (absoluut); of 
(ii) bij 20 °C volledig gasvormig is bij een standaarddruk van 101,3 kPa;

Gegenereerde luchtvervuilende stoffen – zie Gegenereerde stoffen
Gegenereerde stoffen – gegenereerde luchtvervuilende stoffen

Stoffen en luchtvervuilende stoffen kunnen vrijkomen (gegenereerd worden) bij processen op de werkvloer, bijv. verbrandingsprocessen waarbij rook, uitlaatgassen en dampen worden uitgestoten, en bij slijp- en snijprocessen die stof produceren. Deze (luchtvervuilende) stoffen kunnen gevaarlijk zijn.

Schadelijke stof: zie "Gevaarlijke stof"

Een stof die beantwoordt aan de criteria voor fysische gevaren, gezondheidsgevaren of milieugevaren van de delen 2 tot en met 5 van bijlage I van de CLP-verordening, en die wordt ingedeeld in de desbetreffende gevarenklassen van die bijlage.

De indeling van gevaarlijke stoffen is gebaseerd op  categorieën die in de CLP-richtlijn zijn gedefinieerd. Deze categorieën  omvatten fysische gevaren (ontplofbaar, ontvlambaar, instabiel, enz.), gezondheidsgevaren (alle aspecten van schade aan de gezondheid op lange en korte termijn) en milieugevaren (aquatisch
milieu, enz.)  
Schadelijke stoffen en gevaarlijke stoffen worden vaak als synoniemen gebruikt. Er is geen duidelijk onderscheid, taalvoorkeuren spelen hierbij een rol.

Vloeistof

Liquid means a substance or mixture which: 
(i) at 50 °C has a vapour pressure of not more than 300 kPa (3 bar);
(ii) is not completely gaseous at 20 °C and at a standard pressure of 101,3 kPa; and 
(iii) which has a melting point or initial melting point of 20 °C or less at a standard  pressure of 101,3 kPa;

Mengsel

Onder "mengsel" wordt verstaan een mengsel of oplossing bestaande uit twee of meer stoffen.

Door processen gegenereerd

Door processen gegenereerde verontreinigende stoffen kunnen als emissies worden gegenereerd door allerlei soorten processen, resulterend in blootstelling op de werkplek, zoals verbrandingsprocessen, processen die het uitgangsmateriaal fysiek of chemisch degraderen of anderszins wijzigen.

Vaste stof

Solid means a substance or mixture which does not meet the definitions of liquid or gas (CLP)

‘Vast’ is een toestand van materie. De kenmerken hiervan zijn structuurrigiditeit en weerstand tegen vorm- of volumeveranderingen.

Stof

‘Substance’ means a chemical element and its compounds in the natural state or obtained by any manufacturing process, including any additive necessary to preserve its stability and any impurity deriving from the process used, but excluding any solvent which may be separated without affecting the stability of the substance or changing its composition;
Een chemisch element of een verbinding van twee of meer chemische elementen.

Health and Safety
Kankerverwekkende stof

Onder "kankerverwekkende stof" wordt verstaan een stof of mengsel van stoffen die kanker veroorzaken of de frequentie van kanker kunnen doen toenemen.

Ontplofbaar

An explosive substance or mixture is a solid or liquid substance or mixture of substances which is in itself capable by chemical reaction of producing gas at such a temperature and pressure and at such a speed as to cause damage to the surroundings.

Blootstelling

Onder ‘blootstelling’ wordt verstaan dat een stof in de omgeving van een werknemer aanwezig is en kan worden ingeademd of opgenomen door contact met de huid (inclusief ogen, oren) of via de mond.
Contact of an organism with a chemical, radiological, or physical agent. Exposure is quantified as the amount of the agent available at the exchange boundaries of the organism (e.g. skin, lungs, gut) and available for absorption.

Ontvlambaar

CLP maakt een onderscheid tussen ontvlambare gassen, vloeistoffen en vaste stoffen in aërosolen en hanteert verschillende criteria. Een vereenvoudigde definitie is dat alle stoffen die kunnen ontsteken en branden of die het ontsteken en branden van andere materialen kunnen ondersteunen, als ontvlambaar worden ingedeeld.

Gevaar

Onder "gevaar" wordt verstaan alles wat het vermogen heeft schade toe te brengen. Mensen, eigendommen en processen kunnen de gevolgen van gevaren ondervinden. Gevaren kunnen leiden tot ongelukken, gezondheidsproblemen, productieverlies, schade aan machines, enz. 

Opname via de mond

De opname via de mond van voedingsmiddelen, geneesmiddelen, vloeistoffen of andere stoffen in het lichaam. 

Inademing

Het inhaleren van lucht in de luchtwegen en longen

Irriterend, irriterend voor de huid

Er is sprake van "huidirritatie" wanneer de huid omkeerbaar wordt beschadigd nadat een teststof gedurende maximaal vier uur aangebracht is geweest.

Mutageen

Onder "mutatie" wordt verstaan een permanente verandering in de hoeveelheid of de structuur van het genetisch materiaal in een cel. Het begrip "mutatie" omvat zowel erfelijke genetische veranderingen die zich op het niveau van het fenotype kunnen manifesteren, als de onderliggende DNA-veranderingen, wanneer die bekend zijn (zoals veranderingen van specifieke basenparen en chromosomale translocaties).

Voortplantingstoxiciteit

Onder "voortplantingstoxiciteit" wordt verstaan alle schadelijke effecten op de seksuele functie en de vruchtbaarheid van volwassen mannen en vrouwen, alsmede ontwikkelingstoxiciteit bij het nageslacht.

Risico

Beroepsrisico's verwijzen naar de waarschijnlijkheid en ernst van letsel of ziekte ten gevolge van blootstelling aan een bepaald gevaar. 

Sensibilisatoren

Onder "inhalatieallergenen" worden verstaan stoffen die bij inademing overgevoeligheid van de luchtwegen veroorzaken.

Onder "huidallergenen" worden verstaan stoffen die bij huidcontact een allergische reactie veroorzaken

Sensibiliserend

Onder "inhalatieallergenen" worden verstaan stoffen die bij inademing overgevoeligheid van de luchtwegen veroorzaken.

Onder "huidallergenen" worden verstaan stoffen die bij huidcontact een allergische reactie veroorzaken

Toxisch (acuut)

Vanuit juridisch oogpunt is een chemische stof of mengsel acuut toxisch als aan deze CLP-criteria is voldaan:
onder "acute toxiciteit" worden verstaan schadelijke effecten die optreden na orale of dermale toediening van één dosis van een stof of mengsel of van verschillende doses binnen 24 uur, of na blootstelling via inademing gedurende 4 uur.

CLP maakt onderscheid tussen orale toxiciteit, dermale toxiciteit en toxiciteit bij inademing.

Toxisch (overig)

De blootstelling aan gevaarlijke stoffen kan leiden tot orgaanspecifieke schade. CLP maakt een onderscheid tussen orgaanspecifieke schade bij eenmalige blootstelling of bij herhaalde blootstelling.

Legislation
CAD <i>(Chemical Agents Directive)</i>

zie: Richtlijn chemische agentia

Richtlijn carcinogene en mutagene agentia

Richtlijn 2004/37/EG (de richtlijn carcinogene en mutagene agentia, CMD) 
van 29 april 2004 betreffende de bescherming van werknemers tegen de risico's van blootstelling aan carcinogene of mutagene agentia op het werk

Richtlijn chemische agentia

Richtlijn 98/24/EG (de richtlijn chemische agentia, CAD)
van 7 april 1998 inzake de bescherming van de gezondheid en de veiligheid van werknemers tegen risico’s van chemische agentia op het werk (veertiende bijzondere richtlijn in de zin van artikel 16, lid 1, van Richtlijn 89/391/EEG)

Indeling, verpakking en etikettering, plus de afkorting CLP

Verordening (EG) nr. 1272/2008 (CLP-verordening)
van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 2008 inzake de indeling, etikettering en verpakking van stoffen en mengsels, tot wijziging en intrekking van de Richtlijnen 67/548/EEG en 1999/45/EG, en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1907/2006

CLP <i>(Classification, Labelling and Packaging)</i>

zie: Indeling, verpakking en etikettering

CMD <i>(Carcinogens and Mutagens Directive)</i>

zie de Richtlijn inzake carcinogene en mutagene agentia

GHS <i>(Globally Harmonised System)</i>

zie: Mondiaal geharmoniseerd systeem 

Mondiaal geharmoniseerd systeem

Het GHS (Globally Harmonised System)

Grenswaarde voor beroepsmatige blootstelling

Richtlijn 2009/161/EU – indicatieve grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling 

OEL <i>(Occupational Exposure Limit)</i>

zie: Grenswaarde voor beroepsmatige blootstelling 

REACH

zie:  Registratie en beoordeling van en autorisatie en beperkingen ten aanzien van chemische stoffen

Registratie en beoordeling van en autorisatie en beperkingen ten aanzien van chemische stoffen

Verordening (EG) nr. 1907/2006 (REACH) van 18 december 2006
inzake de registratie en beoordeling van en de autorisatie en beperkingen ten aanzien van chemische stoffen (REACH) en tot oprichting van een Europees Agentschap voor chemische stoffen.

Veiligheidsinformatieblad

Verordening (EG) nr. 1907/2006 – REACH

SDS <i>(Safety Data Sheet)</i>

zie: Veiligheidsinformatieblad

Measures and Procedures
Controlemaatregelen – zie: Maatregelen

Alle maatregelen die erop gericht zijn het genereren van gevaarlijke stoffen en het risico van blootstelling te beperken.

Gevarenpictogrammen

Een "gevarenpictogram" is een grafische voorstelling bestaande uit een symbool en andere grafische elementen zoals een kader, een achtergrondpatroon of -kleur, bedoeld om specifieke informatie over het betrokken gevaar te verstrekken;

Gevarenaanduiding

Een "gevarenaanduiding" is een zin die aan een gevarenklasse en -categorie is toegekend en die de aard, en in voorkomend geval de ernst, van de gevaren van een gevaarlijke stof of een gevaarlijk mengsel omschrijft;

Meting van luchtvervuilende stoffen

Meting van de concentratie luchtvervuilende stoffen op de werkplek Metingen kunnen worden gebruikt voor het meten van de blootstelling van werknemers of het onderzoeken van luchtvervuilende stoffen op de werkplek, bijv. lekkages, het traceren van de herkomst van luchtvervuilende stoffen en het beoordelen van de doeltreffendheid van uitlaten ter plaatse als basis voor besluiten over te nemen maatregelen. Er zijn diverse soorten meetapparatuur beschikbaar, afhankelijk van de stof die wordt gemeten. 

Meting van blootstelling

Technische meting van de blootstelling van werknemers aan gevaarlijke stoffen met behulp van meetmethoden en -instrumenten die speciaal geschikt zijn voor een bepaalde stof/stofgroep. De meest toegepaste meting is de meting van luchtconcentraties op de werkplek – voortdurend of per geval – en van gevaarlijke stoffen of metabolieten daarvan in biologische stoffen (bijv. bloed of urine) van de blootgestelde werknemer(s).

Maatregelen – Controlemaatregelen

Alle maatregelen die gericht zijn op vergroting van de veiligheid en gezondheid. Maatregelen kunnen het genereren van gevaarlijke stoffen tegengaan of het blootstellingsrisico verkleinen. 

Organisatorische maatregelen

Alle maatregelen die erop gericht zijn de blootstelling aan gevaarlijke stoffen te beperken door middel van organisatorische middelen (bijv. vermindering van het aantal werknemers in zones met blootstelling)

Persoonlijke beschermingsmiddelen, plus de afkorting PBM

PBM staat voor:

(a) een uitrustingsstuk dat bestemd is om door een persoon te worden gedragen of vastgehouden ter bescherming tegen een of meer gevaren voor zijn of haar gezondheid of veiligheid;

(b) verwisselbare onderdelen voor uitrusting als bedoeld onder a) die essentieel zijn voor de beschermende functie ervan;

(c) verbindingssystemen voor een uitrustingsstuk als bedoeld onder a) die niet door een persoon worden vastgehouden of gedragen en die ontworpen zijn om die uitrusting te koppelen aan een externe voorziening of aan een betrouwbaar verankeringspunt, die niet ontworpen zijn om permanent te worden bevestigd en die niet moeten worden vastgemaakt vóór gebruik;

Risicobeoordeling

Het doel van het beoordelen van de risico's op het werk is het beschermen van de veiligheid en gezondheid van werknemers. De risicobeoordeling bestaat uit het vaststellen van risico's, het inschatten van de ernst van de risico's en beslissen of maatregelen noodzakelijk zijn om de risico's te verkleinen.
De wetgeving inzake gezondheid en veiligheid verplicht alle werkgevers tot het uitvoeren van periodieke risicobeoordelingen.

Veiligheidsinformatiebladen (<i>Safety Data Sheets - </i>SDS)

Een SDS biedt informatie over de eigenschappen en gevaren van een chemische stof, instructies voor behandeling, verwijdering en vervoer, en maatregelen voor eerste hulp, brandbestrijding en beperking van blootstelling. De informatie in een SDS is nodig voor een goed begrip van de risico's en kennis over de veilige omgang met het chemisch product.

Vervanging

Vervanging van een gevaarlijke stof, een chemisch product of een proces dat gevaarlijke stoffen genereert, door een minder gevaarlijke variant.

Technische maatregelen

Alle maatregelen die erop gericht zijn de blootstelling aan
gevaarlijke stoffen te beperken door middel van het gebruik van technische apparatuur.